Amaka agaliwo okugulibwa
Okugula amaka agamenyeddwa gusobola okuba omukisa omunene eri abo abanoonya okuteeka ssente mu by'obugaagga obutali busa oba okufuna amayumba ku bbeeyi entono. Amaka gano, agawandisiddwa amabanga oluvannyuma lw'abannyini okulemererwa okusasula amabanja gaabwe, gasobola okuleeta amagoba agawera naddala eri abagazi abalina obumanyirivu mu kugaziya amayumba. Okutegeera akatale kano n'enkola zaako kya mugaso nnyo eri buli anoonya okugula.
Amaka agamenyeddwa gaali gaaki?
Amaka agamenyeddwa, oba foreclosed homes, mayumba agafuniddwa amabanga oba abawaayo amabanja oluvannyuma lw’abannyini okulemererwa okusasula ebibaluwa byabwe ng’amabanga bwe gaalaze. Kino kiyinza okubaawo oluvannyuma lw’ekiseera ekiwanvu eky’okulemererwa okusasula, era amabanga galina eddembe okutunda amaka gano okufuna ssente zaago. Obutaka buno busobola okubeera omukisa eri abaguzi abanoonya okufuna amaka ku bbeeyi entono.
Lwaki osaanidde okulowooza ku kugula amaka agamenyeddwa?
Okugula amaka agamenyeddwa kuleeta emikisa mingi. Kimu ku bintu eby’omugaso kye ky’okuba nti amaka gano gatundibwa ku bbeeyi wansi w’ebeeyi y’akatale, ekisobola okuleeta amagoba agasinga naddala eri abo abalina obumanyirivu mu by’okugaziya amayumba. Omusajja oba omukazi ateeka ssente mu bintu ayinza okufuna omukisa omunene okufuna ebintu bino ku bbeeyi entono era n’abigaziya oluvannyuma n’abitya ku bbeeyi ey’okumutendera.
Okutegeera enkola y’okumenya amaka
Enkola y’okumenya amaka etandika abannyini bwe balemererwa okusasula amabanja gaabwe. Omuwazi w’ebbanja atandika okubawa obubaka obulabula, era singa tebasasula, amaka gasobola okuteekebwa ku nkuluze y’okutundibwa. Waliwo amayumba agamenyeddwa gatundibwa mu ngeri ez’enjawulo, gamba nga okutunda mu bukyamu (auction), okutunda nga tebunnaba kumenyebwa ddala (pre-foreclosure), oba okutunda oluvannyuma lw’okumenyebwa (REO - Real Estate Owned). Buli ngeri erina enkola zaayo n’obuzibu bwayo.
Okukozesa akatale k’amayumba agamenyeddwa
Okukozesa akatale k’eby’obugaagga obutali busa kuno kwetaaga okunoonyereza okw’amaanyi. Kirimu okuzuula enkuluze z’amayumba agamenyeddwa okuva mu bifo eby’enjawulo, gamba nga ku mikutu gy’abawaayo amabanja, abalukanya eby’obugaagga obutali busa, n’abakozi ba gavumenti. Kiri kya mugaso okumanya eby’okwetaaga byo, gamba nga ekifo, obunene bw’ennyumba, n’ebbeeyi gy’osobola okusasula. Okufuna omukugu mu by’obugaagga obutali busa akukolera mu kitundu kyo kisobola okukuyamba okufuna amagoba agasinga.
Amagoba n’obuzibu obusoboka
Amagoba agasinga mu kugula amaka agamenyeddwa ge galimu okugafuna ku bbeeyi entono, ekisobola okukuleetera okufuna ssente enyingi. Naye, waliwo n’obuzibu. Amayumba gano gayinza okwetaaga okuddaabirizibwa okw’amaanyi, era gayinza okuba n’ebizibu ebitatwaliddwa mu bbeeyi y’okutunda. Okunoonyereza okw’amaanyi n’okukebera amaka nga tonnagagula kya mugaso nnyo okwewala obuzibu obw’oluvannyuma. Okufuna amaka agamenyeddwa kiyinza okuba omukisa omulungi nnyo eri omuguzi omugezi.
Okulowooza ku bbeeyi y’amaka agamenyeddwa
Ebeeyi y’amaka agamenyeddwa esobola okukyuka ennyo okusinziira ku kifo, obunene bw’ennyumba, n’embeera yaayo. Ng’obutereevu, amaka gano gatundibwa ku bbeeyi wansi w’ebeeyi y’akatale, ekisobola okutandikira ku kkomo lya 10% okutuuka ku 30% oba okusingawo. Naye, kirina okugattibwako ebintu ebirala gamba nga ssente z’okuddaabiriza, eza bannamateeka, n’eza obukyamu. Okukola okunoonyereza okw’amaanyi ku bbeeyi mu kitundu kyo kya mugaso nnyo.
| Ekintu/Ekitundu | Omuwazi w’Ebbanja/Omuwandiisi | Okulangirira Ebeeyi |
|---|---|---|
| Amaka agamenyeddwa | Amabanga ag’obulijjo | Wansi w’ebbeeyi y’akatale |
| Amaka ag’akale | Abannyini b’amayumba | Ebbeeyi y’akatale |
Ebeeyi, obuwendo, oba okulangirira ebeeyi ebyogerwako mu kitundu kino biva ku by’amawulire ebisinga okubeerawo obulungi naye bisobola okukyuka oluvannyuma lw’ekiseera. Okunoonyereza okw’okwesigama ku ggwe kwekulembeze nga tonnakola nzikiriziganya za ssente.
Mu bufunze, okugula amaka agamenyeddwa kuyinza okuba enkola ennungi eri abo abanoonya ebintu by’okuteeka ssente mu by’obugaagga obutali busa. Kyetaaga okutegeera bulungi enkola, okunoonyereza okw’amaanyi, n’okutegeera amagoba n’obuzibu obusoboka. Nga bwe kiri mu buli kitundu ky’okugula oba okutunda eby’obugaagga obutali busa, okufuna obuyambi okuva eri abakugu kisobola okukuyamba okufuna amaka gano n’obumanyirivu obulungi.
